Осетия - Алания | Осетины - Аланы | Сарматы

Чувство комического − одна из характерных особенностей, присущих человеку, одно из проявлений эстетического отношения к действительности. Комическое возникает уже на ранней ступени развития общества как своеобразное отражение сознания человека, восприятия им окружающего мира. Специфика архаического комизма своеобразна. Постижение его связано с большими трудностями: мы непроизвольно переносим в далекое прошлое современные представления о смешном, и потому архаический вид комизма современным человеком всегда переосмыслен. С изменением понятий и представлений претерпевает изменение и чувство комического. Чтобы понять архаический вид комизма, надо рассматривать его в естественной среде, в той обстановке, о которой повествуется. Общественно-эпической средой, в которой функционируют нартовские герои, является военно-дружинный быт.

В Ходе был пир. В это время в Ход приехали Кубатиевы , чтобы попросить у жителей Хода
пастбища. Жители Хода не согласились, конечно, выделить им землидля пастбищ. Тогда Баделята
без их разрешения пригнали свой скот и пустили их на выгоны, принадлежащие жителям Хода. При чем, они говорили:-«Нам нечего у вас просить разрешения, ведь вы вместе с вашими землями принадлежите нам!»
Тогда люди, сидящие на пиру пустились за ними, поднимая высоко вверх белую палку. Они призывали:

В четвертой книге “Истории” Геродот излагает две версии
легенды о происхождении скифов. Согласно первой, в необитаемой
земле, позднее получившей название Скифия, от брака Зевса и дочери
Борисфена рождается первый человек по имени Таргитай. Три его сына
– Липоксай, Арпоксай и Колаксай – становятся родоначальниками
различных частей скифского народа. В царствование сыновей Таргитая
с неба падают золотые предметы – плуг с ярмом, секира и чаша. При
попытке двух старших братьев овладеть ими, они воспламеняются, и
лишь когда к ним подходит младший брат, золотой огонь гаснет, и
Колаксай овладевает небесными дарами. После этого старшие братья
соглашаются отдать царство Колаксаю.

Нартæн уæд сæ хистæр Уæрхæг уыдис.
Уæрхæгæн райгуырдис дыууæ лæппуйы, фаззæттæ. Иу дзы райгуырдис
фыццаг кæркуасæны, иннæ та райгуырдис дыккаг кæркуасæны,
Бонвæрноны скастмæ.
Рухс хуры тынтæ ныккастис Уæрхæгмæ, базыдта, хъæбул куыд
адджын у, уый. Уæрхæг йæ лæппуты райгуырды боны фарнæн скодта
нæртон куывд сырды фыдæй. Æрхуыдта уæларвæй Куырдалæгоны, фурдæй —
Донбеттыры, Нартæй та — Борæйы æмæ æндæрты.
Уæрхæджы уарзон лæппутыл буц нæмттæ сæвæрдта уæларв
Куырдалæгон: хистæрыл — Ахсар, кæстæрыл — Ахсæртæг. Номæвæрæджы
лæварæн Куырдалæгон радта Уæрхæгæн удæвдз йæ куырдадзы фæтыгæй,
болат æндонæй арæзт. Удæвдзы Нарт сæвæрдтой сæ фынгыл, æмæ сын
кодта диссаджы зарæг уадындз хъæлæсæй:
«Айс æй, аназ æй Хуыцауы хæларæй,
Айс æй, аназ æй — ронджы нуазæн!»

Нартæн сæ цæхæрадоны задис иу фæткъуы бæлас; йæ дидинджытæ-иу
æрттывтой æрвыгау, æмæ йыл задис иунæг фæткъуы. фæткъуы уыдис
сыгъзæрин фæткъуы, зынгау æрттывдтытæ калдта. Æмæ уыдис æлутоны
хос адæмæн: иу адзал не здæхта фæстæмæ, уый йеттæмæ цы хъæдгом нæ
дзæбæх кодта, цы низæй нæ ирвæзын кодта, ахæм нæ уыдис.
Бон изæрмæ-иу арæгъæд ис уыцы фæткъуы, æхсæв та иу æй цыдæр
адавта. Æмæ йæ хъахъæдтой радыгай Нарт; æмæ йæ ничи фæрæзта
бахъахъæнын.
Уæд иу бон æрзылдис Уæрхæгæн йæхи рад. Æрбасидтис йæ фырттæм,
Ахсар æмæ Ахсæртæгмæ, Уæрхæг æмæ сын загъта:
— Ай уын фæндаггаг. Ацæут, мæ хуртæ, æмæ уæ цæхæрадон
бахъахъæнут, кæннод райсом Æртæ Нарты хæдзарæн лæгæй æрбацæудзысты
æмæ уæ иуæн йæ сæр ракæндзысты, иннæмæн — иæ цонг æмæ сæ дыууæ
михыл æрсадздзысты, æмæ Æртæ Нарты 'хсæн дзæгъæлæй баззайдзынæн,
æыæ дарæгæй.

Ахсæртæг денджызы бын Донбеттырты хæдзармæ бафтыд. Хæдзар та
ахæм хæдзар уыд, æмæ йæ къултæ — æргъæу, йæ бын — цъæх авг, йæ сæр
— сæууон стъалы.
Хæдзары бадынц авд æфсымæры, сæ уæле — сæ дыууæ хойы,— амæй ай
рæсугъддæртæ, сæ сæры хил сыгъзæринау æрттивы.
— Фарн уæ хæдзары æмæ уæ райсом хорз! — загъта Ахсæртæг,
хæдзармæ куы бахызти, уæд.
— Хорз дæ хай уæд !— зæгъгæ, йын загътой уыдон дæр æмæ
сыстадысты, авд æфсымæры æмæ сæ дыууæ хойы, æмæ 'рбадын кодтой
Æхсæртæджы; æрбадтысты сæхуыдтæг дæр авд æфсымæры, æртæйæ —
Ахсæртæгæн йæ уæллаг фарс, цыппарæй та — йæ дæллаг фарс. Чысыл куы
абадтысты, уæд æфсымæртæ бакастысты Ахсæртæгмæ æмæ йын загътой:
— Дæ хуызæн уазæг нæм нæ цæугæ 'ркодта, нæ дæр нæм цæугæ
'ркæндзæн, æмæ дыл бацин кæнын бæргæ хъæуы, фæлæ мастыл стæм.
— Хуыцау уын маст ма зæгъæд, фæлæ цæуыл маст кæнут?— бафарста
сæ Ахсæртæг.

Дзерассæ Ахсары йæхи лæг фенхъæлдта, уымæн æмæ Ахсар æмæ
Ахсæртæг æмхуызæттæ уыдысты, асæй дæр æмæ уындæй дæр: бурхил,
дæргъæлвæс, фæтæнриу æмæ цæхæрцæст гуырдтæ, æмæ сæ ничи зыдта, чи
сæ кæцы у, уый, Хуыцау æмæ зæххы йеттæмæ. Мусонджы дуарæй куы
бакаст æмæ Дзерассæйы куы федта Ахсар, уæд загъта йæхи нымæры:
«хуыцауты Хуыцау, нæ амонд нын фæндагыл дæр ма фесаф æмæ бынаты
дæр! Уый та кæм æнхъæл уыдтæн, æмæ Ахсæртæг æд бинойнаг
æрцæудзæн!»
Дзерассæ йæм скаст æмæ йæ фæрсы:
— Куыд æрæгмæ цыдтæ? Ахсар æм ницы сдзырдта.
— Уаих фæуай! Нал мæ зоныс?— афæдзæй-афæдзмæ доны бын иумæ куы
уыдыстæм,— зæгъгæ, йæм бадзырдта Дзерассæ.
Уæд бæлвырд базыдта Ахсар, ай йе 'фсымæр Æхсæртæджы ус кæй у,
уый.