Меню сайта

Наш опрос

Посещая сайт, я уделяю внимание разделу(разделам)
Всего ответов: 1429

Форма входа

Логин:
Пароль:

Поиск

Ссылки

|

Статистика


В сети всего: 5
Гостей: 4
Пользователей: 1
GeraldAduh

Осетия - Алания | Осетины - Аланы | Сарматы

Главная » Статьи » НАРТЫ КАДДЖЫТÆ » УÆРХÆГ ÆМÆ ЙÆ ФЫРТТÆ

ДЗЕРАССÆ-РÆСУГЬД

Ахсæртæг денджызы бын Донбеттырты хæдзармæ бафтыд. Хæдзар та
ахæм хæдзар уыд, æмæ йæ къултæ — æргъæу, йæ бын — цъæх авг, йæ сæр
— сæууон стъалы.
Хæдзары бадынц авд æфсымæры, сæ уæле — сæ дыууæ хойы,— амæй ай
рæсугъддæртæ, сæ сæры хил сыгъзæринау æрттивы.
— Фарн уæ хæдзары æмæ уæ райсом хорз! — загъта Ахсæртæг,
хæдзармæ куы бахызти, уæд.
— Хорз дæ хай уæд !— зæгъгæ, йын загътой уыдон дæр æмæ
сыстадысты, авд æфсымæры æмæ сæ дыууæ хойы, æмæ 'рбадын кодтой
Æхсæртæджы; æрбадтысты сæхуыдтæг дæр авд æфсымæры, æртæйæ —
Ахсæртæгæн йæ уæллаг фарс, цыппарæй та — йæ дæллаг фарс. Чысыл куы
абадтысты, уæд æфсымæртæ бакастысты Ахсæртæгмæ æмæ йын загътой:
— Дæ хуызæн уазæг нæм нæ цæугæ 'ркодта, нæ дæр нæм цæугæ
'ркæндзæн, æмæ дыл бацин кæнын бæргæ хъæуы, фæлæ мастыл стæм.
— Хуыцау уын маст ма зæгъæд, фæлæ цæуыл маст кæнут?— бафарста
сæ Ахсæртæг.
Уыдон ын загътой:
— Æртæ хойы нын уыди æмæ сæ фыдбылызæн сахуыр сты Нарты
цæхæрадонмæ. Уым иу бæласыл сыгъзæрин фæткъуы задис; бон-иу
арæгъæд ис, æхсæв та-иу æй радавта нæ хо Дзерассæ, æхсинæджы хуызы-
иу бацыд, афтæмæй. Бæргæ йын дзырдтам: «Нартмæ фыдуаг фæсивæд ис,
уыдонæй арвыл цъиу атæхын дæр нæ уæнды — ма цу фæткъуымæ». Фæлæ
нæм нæ байхъуыста. Нарты Ахсар æмæ Ахсæртæг кæрæдзийы кæрдтыл
бафтæнт,— ныр уыдон хъахъæдтой фæткъуы бæлас æмæ йæ фæцæф кодтой.
Уыцы рæстæджы уатæй райхъуысти хъæрзын. Ахсæртæг бафарста:
— Кæй хъæрзын у уый?
— Гъе уый, кæмзей дын зæгъæм, уый у — нæ хо Дзерассæ.
— Æмæ йын ницы хос и?— афарста æфсымæрты Ахсæртæг.
Æмæ йын уыдон загътой:
— Бæргæ йын ис хос.
— Æмæ йын цы хос ис?
— Йæ туджы 'ртæхтæ — уыдон сты йæ хос; уыдон куы 'рæмбырд
кæнай æмæ йыл сæ куы бафу кæнай, уæд фервæздзæн, кæннод ын
фервæзæн нал ис.
— Æмæ йæ чи сдзæбæх кæна, уымæн цы хорз ракæндзыстут?—
бафарста сæ Ахсæртæг.
— Уыцы лæгæн æй радтиккам нæ уарзон хо Дзерассæйы — Хуыцау æй
уымæн саккаг кодта.
— Уæдæ æз дæн Нарты Уæрхæджы фырт Ахсæртæг, йæ туджы 'ртæхтæ
мæнмæ сты, цæвгæ дæр æй æз ныккодтон, дзæбæх дæр æй æз скæндзынæн.
Цæут æмæ йæ ардæм ракæнут!
Æфсымæрты цæсгæмттæ ныррухс сты. Кæм ма уыдис кæрон сæ цинæн!
Æмæ зæгъынц Ахсæртæгæн:
— Чызг уæззау рынчын у, дæумæ рацæуынæн нæу, фæлæ йæм мидæмæ
уатмæ бахиз.
Бацыд лæппу рынчыны размæ. Чызг сынтæджы хуыссы, йæ сыгъзæрин
дзыккутæ зæхмæ зæузæу кæнынц, йæ цæсгомæй худынц хуртæ, йæ
дæллагхъуырæй кæсынц мæйтæ; разылд Æхсæртæджы 'рдæм.
Уæд Ахсæртæг бахудти йæ мидбылты фыр цинæй æмæ фелвæста йæ
фæснахæй, зæлдаг кæлмæрзæны тыхтæй, чызджы туджы 'ртæхтæ 'мæ йыл
сæ бафу кодта. Дзерассæ-рæсугъд, цы уыдис, уымæй авд ахæмы хуыздæр
фестади.
Фараст боны æмæ фараст æхсæвы чындзæхсæв фæкодтой Ахсæртæг æмæ
Донбеттыры чызгæн. Арвыл хур æмæ Мæйау фидыдтой иумæ Дзерассæ æмæ
Ахсæртæг. Фæцардысты уым бонтæ 'мæ къуыритæ, стæй иу бон æрæнкъард
ис Ахсæртæг — Ахсары æрæмысыд — æмæ загъта:
— Мæнæн ам цæрын нал æмбæлы,— хъуамæ сагурон ме 'фсымæры æмæ
фæцæуон мæ хæдзармæ. Дзерассæ дæр бацин кодта:
— Кæд дын хæдзар ис, уæд цæуылнæ цæуæм,— махæн ам бадын нал
æмбæлы.
Ныллæууыдысты цæуыны къахыл.
Æмæ курдиат сахат йæ сæры хил аивæзта Дзерассæ, æмæ сæ дыууæ
дæр фестадысты æргъæуон бæзджын кæсæгтæ æмæ рараст сты фурды бынæй
фурды сæрмæ.
Ахсар уæдмæ цуан кодта, сарæзта фурды былыл тар хъæды
сырддзæрмттæй мусонг æмæ æнхъæлмæ касти йе 'фсымæрмæ. Уæд иу бон
кæсы, æмæ денджыз урс танхъа хæссы. Сцин кодта Ахсар, ме 'фсымæр
хъæлдзæгæй ссæуы, зæгъгæ, æмæ йæхи нымæры афæнд кодта: «цон æмæ
цуаны ауайон, кæд æмæ исты амарин йе ссыдмæ». Æмæ ацыдис цуаны.

* * *
Уыцы рæстæджы Нарты Уæрхæг тынг маст кæнын байдыдта, мæ фырттæ
цы фесты, куы никуыцæй уал мæм зынынц, зæгъгæ. Бонæй-бонмæ йæ мæт
бадомдта, басаста йын йæ уæнгон тьгх.
Уæд Нарты фæсивæдæн тынг æхсызгон уыдис, кæй никуыцæйуал
зындысты Уæрхæджы фырттæ, уый, уымæн æмæ сын Ахсар æмæ Ахсæртæг
бар нал лæвæрдтой, кодтой сыл тых. Райдыдтой Уæрхæджы зæронд сæрæй
хъазын Нарты фæсивæд æмæ йæ скодтой фыдæнæн рæгъаугæс Нартæн...
Уæрхæг дæр фырмæстæй дард фæтæры Нарты рæгъау æмæ сæ денджызы
бакалы, куы та сæ фезгъалы къæдзæхы рындзæй. Къорд бонты Уæрхæг
рæгъаудонæй нал цыд Нарты хъæумæ,— йæ къах æй нал хаста йæ фыртты
мæтæй.

* * *
Ахсæртæг æмæ Дзерассæ ссыдысты денджызæй æмæ денджызы был
Ахсары мусонг ауыдтой. Бацыдысты йæм. Ахсар — цуаны, мусонг —
дзæгъæл. Дзерассæ мусонджы дуарæй куы бакаст, уæд йæ цæсгомы
рухсæй мусонг афтæ рæсугъд уыд, æмæ загъта:
— Цалынмæ ацы мусонджы бадынæй бафсæдон, уалынмæ ардыгæй нæ
ацæудзынæн! Ахсæртæг æм дзуры:
— Уæдæ уал бад ам,— æз ме 'фсымæры рацагурон. Æмæ араст и
Ахсæртæг Ахсары агурæг. Уалынмæ
Ахсар йæхæдæг æрцыди йæ мусонгмæ — фæиппæрд сты кæрæдзийæ
дыууæ 'фсымæры.
Категория: УÆРХÆГ ÆМÆ ЙÆ ФЫРТТÆ | Добавил: Рухс (07.09.2009)
Просмотров: 2161 | Рейтинг: 3.0/1 |

Схожие материалы:
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]