Меню сайта

Наш опрос

Посещая сайт, я уделяю внимание разделу(разделам)
Всего ответов: 1427

Форма входа

Логин:
Пароль:

Поиск

Ссылки

|

Статистика


В сети всего: 3
Гостей: 1
Пользователей: 2
xapedMof , rapedMof

Осетия - Алания | Осетины - Аланы | Сарматы

Главная » Статьи » НАРТЫ КАДДЖЫТÆ » УЫРЫЗМÆГ ÆМÆ САТАНА

УЫРЫЗМÆГ ÆМÆ СОХЪЫР УÆЙЫГ

Иуахæмы Уырызмæг уыдис балцы. Уыцы рæстæджы-иу Æртæ Нарты
фæсивæд æрæмбырд сты Нарты Ныхасы æмæ-иу сæхи мидæг тæрхон кæнын
байдыдтой, хуыздæр сæм чи у, ууыл. «Цымæ нæм лæг хуыздæр, ус
хуыздæр чи уыдзæнис? » — алыбон дæр-иу сæм æрцыдис ахæм ныхас.
Фæлæ нæ фидыдтой: æппын чи ницæмæн бæззыдис, уый дæр-иу загъта:
«Æз уæ хуыздæр дæн!»
Куы нæ 'мæ куы нæ фидыдтой,'уæд сын Сатана загъта:
— Уæртæ Къармæгонмæ бацæут, зæронд ус у, æмæ йæ бафæрсут: уый
уын раиртасдзæнис уæ хуыздæры 'мæ уæ фыддæры.
Фæцыдысты Къармæгонмæ æмæ йæ 'рбахуыдтой Ныхасмæ.
— Къармæгон, иу хъуыддагæй дæ фæрсдзыстæм, æмæ нын æй раст
зæгъ,— загътой Нарты фæсивæд.
— Уæ хуыцауы тыххæй, ныууадзут мæ, Нарты хъалтæ! Æз цы зонын?—
загъта Къармæгон.
— Нæ дæ ныууадздзыстæм, цалынмæ нын зæгъай, Нарты æхсæн лæг
хуыздæр, ус хуыздæр чи у?
Къармæгон сыл йæ цæст ахаста æмæ загъта:
— Хорз адæм стут, тыхджын адæм стут, уæ къухы бафтæд
хорздзинæдтæ, фæлæ уæм кæсын, æмæ уæ хуыздæртæ ам не сты.
— Чи сты, уæддæр, нæ хуыздæртæ, уый нын зæгъ!— ныллæууыдысты
Нарты фæсивæд.
— Лæг хуыздæр — Уырызмæг, ус хуыздæр та — Сатана,— загъта сын
Къармæгон, куы нæуал æмæ йæ куы нæуал уагътой, уæд.
Зæронд усы сæ быны ракодтой Нарты хъалтæ — æххæсгæ йæм чи
кодта, уыдон æй нæмгæ кодтой, чи йæм не 'ххæсти, уыдон та зæхх
надтой, афтæмæй йæ ныцъæл, ныммур кодтой.
Йæ дыккаг бон Уырызмæг æрцыди йæ балцæй, æмæ йын Сатана хъаст
кæны:
— Знон Æртæ Нарты фæсивæд Къармæгоны æрбахуыдтой æмæ йæ
ныцъæл, ныммур кодтой.
Уырызмæг мæстæйдзагæй араст йс æмæ бацыдис Къармæгонмæ. Фæрсы
Къармæгоны:
— Цы кодтай, Къармæгон?
— фыдбон сæ хай фæуæд Нарты хъалтæн!— загъта йын Къармæгон.—
Ам мæм знон æрбацыдысты, бахуыдтой мæ Ныхасмæ æмæ мæ фæрсынц:
«Нарты хъæуы лæг хуыздæр, ус хуыздæр чи у?» Æз сын загътон: «Лæг
хуыздæр — Уырызмæг, ус хуыздæр та — Сатана». Уыдон мæ сæ быны
ракодтой æмæ мæ ныцъæл, ныммур кодтой.
Æрбаздæхтис Уырызмæг йæ хæдзармæ. Дыккаг бон райсомæй раджы
фестадис, фæдзырдта фидиуæгмæ æмæ йын загъта:
— Цæугæ æмæ ныхъæр кæн Æртæ Нартыл, æз Сау хохыл фос федтон,
æмæ лæг чи у, уый рацæуæд мемæ фос кæнынмæ, фæстаг бон афтæ куыд
ничи зæгъа, æз дзы цæуылнæ фæдæн, зæгъгæ.
Ныхъæр кодта фидиуæг дæр Æртæ Нартыл:
— Уырызмæг Сау хохыл фос федта æмæ лæг чи у, уый рацæуæд йемæ
фос кæнынмæ, чи нæ рацæуа, уыдонæй-иу афтæ мачи зæгъæд, æз дзы
цæуылнæ фæдæн, зæгъгæ!
Араст сты Æртæ Нарты фæсивæд, Уырызмæг сæ разæй, афтæмæй Сау
хохмæ фос фæкæнынмæ. Къармæгон æхсæвы æртæ мыдамæсты ракодта æмæ
скуывта: «Хуыцауты Хуыцау, ме сфæлдисон Хуыцау, залты мит æмæ
'нусы цъити кæм ныууары æмæ уыцы Нарты хъалтæн сæ лæг хуыздæр кæм
рабæрæг вæййы!»
Æхсæв-бонмæ уарын байдыдта. Ныууарыди ахæм мит, æмæ æппындæр
акæсæн нал уыди. Нарты адæм сæ цыды кой кæнынц уæддæр. Урс
денджызы былтыл сæ ахуыдта Уырызмæг, Сау денджызы былтыл сæ уæлæмæ
схуыдта, æмæ сæ ничи схæццæ ис Сау хохмæ: фæндæгтыл баззадысты æмæ
ма тыхтæй-фыдтæй сæ хæдзæрттæ ссардтой.
Иунæгæй ссыд Уырызмæг Сау хохы рæбынмæ. Уырдыгæй скаст уæлæмæ
æмæ суыдта хохыл стыр фосы дзуг. Ссыди фосмæ; кæсы, æмæ семæ иунæг
цæу, æндæр сын никуыдæр гæс, никуыдæр бынат бæрæг. Фосæй дæр
уыдысты æнахуыр фос: фыстæ — уæнгуыты йæстæ, цæу та — раст теуайы
йас.
«Адонæй мæхицæн иу далыс æхсæвæрæн куы ныргæвдин», загъта
Уырызмæг йæхицæн, фæлæбурдта æмæ иу далысы къахыл фæхæст и. Далыс
æй йæ фæдыл фæралас-балас кодта, йæ былтæ йын дуртыл фæхоста, фæлæ
йын уæддæр аирвæзти.
«Цæй, гæнæн нæй», загъта Уырызмæг, «цæуон сæ фæдыл, искуы кæд
уаид сæ бынат».
Æризæр и. Фос рацыдысты, стыр цæу сæ разæй, афтæмæй; Уырызмæг
дæр цæуы сæ фæстæ. Уалынмæ кæсы, æмæ иу стыр лæгæтмæ бацыдысты.
Уый дæр сæ фæстæ бацыдис лæгæтмæ. Куыддæр фос фæмидæгæй сты æмæ
æрынцадысты, афтæ Сохъыр Уæйыг, æхситтытæ гæнгæ, йæ уæхскыл къала
бæлас, афтæмæй æрбацыди. Бæлас зæххыл ныццавта, æмæ, цырагъæн æгæр
ставд, æндзарæнтæн та æгæр лыстæг, ахæм пырх ныццис. Уырызмæг
Уæйыджы куы ауыдта, уæд бæргæ фæтарстис, фæлæ ма йын цы гæнæн
уыдис! Йæхи фæхъæбатыр кодта æмæ йæм дзуры:
— Де 'зæр хорз!
— Æгас цу, хæххон дзигло!— дзуапп ын радта Уæйыг.— Цы Хуыцау
дæ æрхаста ардæм?
— Хæтæг лæг дæн æмæ ардæм æрбафтыдтæн,— загъта Уырызмæг.
Уæйыг иу стыр къæй лæгæты дуарыл æрбафæлдæхта, йæхæдæг арт
скодта. Стæй къахахсæн райста, равнæлдта дзы æмæ иу фыс рацахста.
Фысы æрбаргæвста, раст дыууæ 'мбисы йæ акодта æмæ йæ афтæмæй
уæларт аджы бафтыдта. Цалынмæ уый фыхтис, уæдмæ Уæйыг йæхи арты
фарсмæ уæлгоммæ ауагъта, æмæ йæ хуырхуыр ссыдис — афынæй ис.
Уырызмæг бады. Æхсæвæр куы сцæттæ ис, уæд та райхъал ис Уæйыг,
сыстадис æмæ аг райста уæлартæй æмæ фысæн йæ иу æрдæг йæхицæн
æрæвæрдта, иннæ 'рдæг Уырызмæгæн, æмæ йæм дзуры:
— Ахæр, уазæг!
Бахордтой æхсæвæр, уæдæ цы, æмæ йын Уырызмæг арфæ ракодта.
Райсомæй раджы Уæйыг лæгæты дуары къæй рафæлдæхта, йæхæдæг
дуарыл хæлиу ныллæууыд æмæ дзуры цæумæ:
— Бодзо, аскъæр фос, дзæбæх сæ фæхиз æмæ сæ изæры бæрæгæй
æрыскъæр.
фос йæ сагæхты 'хсæнты рауагъта, сæ разæй дынджыр цæу,
афтæмæй, æмæ сæ банымадта. Иууылдæр куы феттæдуар сты, уæд йæхæдæг
дæр рацыдис æмæ та къæй фæстæмæ лæгæты дуарыл бафæлдæхта. Уырызмæг
мидæгæй баззадис; бон-изæрмæ фæцархайдта къæй рафæлдахыныл, фæлæ
йын змæлын дæр нæ бакуымдта.
Куы баизæр ис, уæд Уæйыг йæ фосимæ 'рбацыди, лæгæты дуары къæй
рафæлдæхта, фос мидæмæ бауагъта æмæ та къæй дуарыл æрбафæлдæхта.
— Уазæг иу æхсæв уазæг вæййы,— дзуры Уæйыг Уырызмæгмæ.— Ахсæв
æхсæвæр кæнын дæу бар у, æмæ нын æхсæвæр куыд скæнай, афтæ!
— Æмæ дын цæмæй скæнон æхсæвæр, куы ницы мæм ис, уæд?— загъта
Уырызмæг.
— Уæдæ мæхæдæг скæндзынæн агхсæвæр,— загъта Уæйыг æмæ райста
хæдзилгæ дыкъухыг уæхст, Уырызмæгæн æй цæрдудæй йæ дыууæ уæраджы
стъыста æмæ йæ арты фарсмæ æрсагъта; йæхæдæг,— цалынмæ уый.физонæг
кæна, уæдмæ аулæфон, зæгъгæ,— йæхи уæлгоммæ ауагъта, æмæ
уайтагъддæр йæ хуыр-хуыр ссыдис. Уырызмæг дæр уый куы базыдта,
Уæйыг афынæй ис, зæгъгæ, уæд йæ къах тъæрмæ фæбыцæу кодта, йæ
къухтæй та уæларт рæхысыл фæхæст ис, афтæмæй æрдæгарыдтытæй йæхи
тыхтæй-амæлттæй уæхстæй рафтыдта. Стæй уæхст сырх зынг скодта æмæ
йæ афтæмæй фынæй Уæйыджы дзæбæх цæсты ацавта.
Ныййах кодта Уæйыг, фестадис æмæ Уырызмæджы агуры. Уырызмæг
дæр йæ разы кæм бадтаид! Уайтагъд фосы астæу смидæг ис æмæ уым
йæхи æрæмбæхста. Уæйыг дæр æй кæм тызмæгæй, кæм лæгъзæй йæхимæ
сайы, фæлæ йын æппындæр ком нæ дæдты Уырызмæг. Ахсынмæ дæр æй
бæргæ рахъавы куырм Уæйыг, фæлæ йыл нæ хæст кæны. Куы бафæлладис,
уæд æрынцад æмæ лæгъзæй дзуры Уырызмæгмæ:
— Ныр мæнæн уæддæр цард фенæн нал ис. фæлæ мæ тых æмæ мæ амонд
сты мæнæ ацы къухдарæны, æмæ йæ дæ къухыл куы бакæнай, уæд дæу
фæуыдзысты,— æмæ аппæрста къухдарæн зæхмæ.
Уырызмæг дæр цингæнгæ къухдарæн зæххæй куы фелвасид æмæ йæ йе
'нгуылдзыл куы бакæнид! Къухдарæн «мæнæ и!» «мæнæ и!» кæнын
байдыдта. Уæйыг дæр багæпп кодта æмæ Уырызмæджы — иуырдæм сургæ,
иннæрдæм сургæ; уый дæр йæ разæй лæгæты къуымты ралидз-балидз
кæны. Къухдарæн уæддæр «мæнæ и!» «мæнæ и!» кæны.
Куыд Хуыцау хорзгæнæг, афтæ Уырызмæгæн йæ разы фæцис фæрæт.
Фелвæста Уырызмæг фæрæт, йе 'нгуылдз къуыдырыл авæрдта æмæ йæ
фæрæтæй æркъуырдта,— дæ фыдгул афтæ,— æнгуылдз йæ рæбыныл атæхын
кодта, йæхæдæг та лидзынмæ фæци.
Æнгуылдзыл та уæддæр къухдарæн «мæнæ и!» «мæнæ и!» кæны,
æппындæр не 'нцайы. Уæйыг æнгуылдзмæ бауадис, фæлæбурдта æмæ
къуыдырыл фæхæстис æмæ йæ фæнык фестын кодта, стæй фелвæста
æнгуылдз æмæ йæ фырмæстæй æд къухдарæн аныхъуырдта.
Йæ бон куы базыдта, уæд ныссабыр ис Уæйыг æмæ дзуры
Уырызмæгмæ:
— Додой мын дæ сæр кæны, кæдæм мын ирвæздзынæ, мæ сагæхты
'хсæнты дæ нæ хъæудзæнис æттæмæ цæуын?!
Байдыдта хъуыды кæнын Уырызмæг, уæдæ цы амалæй аирвæзон ацы
фыдбылызæй, зæгъгæ, æмæ та йын æрхъуыды кодта хиндзинад.
Уæйыг куы ныффынæй ис, уæд Уырызмæг Бодзоцæуы æрбаргæвста æмæ
йæ мæхæлыстыгъд акодта, йæ сыкъатæ дæр ын йæ цармыл ныууагъта,
афтæмæй.
Сæумæрайсом цæудзарм йæ уæлæ æркодта. Уæйыг дæр та фос хизынмæ
уадзын афон лæгæты дуар байгом кодта, хæлиу та ныллæууыди дуарыл
æмæ дзуры цæумæ:
— Рацу, Бодзо, дæ фæхъау фæуон, аскъæр та хизынмæ дæ фос æмæ
та сæ изæры, афоныл, фæстæмæ бæрæгæй æрыскъæр!
Уырызмæг дæр цæудзармы мидæг фосы разæй рараст ис. Уæйыгмæ куы
рахæццæ ис, уæд йæ сыкъатæ фæхъил кодта; Уæйыг дæр æй уырзай бæргæ
æрысгæрста, фæлæ йæ нæ базыдта, афтæмæй Уæйыджы сагæхты 'хсæнты
феттæдуар ис Уырызмæг. Иннæ фос дæр Уырызмæджы фæдыл кæрæдзийы
фæстæ рарæгъ сты, æмæ сæ банымадта Уæйыг. Фос иууылдæр куы
феттæдуар сты, уæд Уырызмæг цæудзарм аппæрста æмæ фæстæмæ Уæйыгмæ
бадзырдта:
— Гъе ныр уым «Бодзо!» «Бодзо!» кæн, куырмхæрæг! Ацы фосæй ды
цы ницыуал фенай, де 'ннæ фæллойæ дæр æндæр мацыуал фен!
Куырм Уæйыг дæр ма бæргæ рагæпп кодта, фæлæ йæ фыр мæстæй,
лæгæты раз был ис, уый нал ахъуыды кодта; асхъиудта уырдыгæй æмæ
ныххæррæгъ ис.
Уырызмæг Уæйыджы фосы дзуг йæ разæй ракодта æмæ йæ 'ртардта
Нарты стыр хъæумæ; æрхæццæ ис йæ хæдзармæ йæ фосы кондимæ.
Фæсидтис фидиуæгмæ æмæ йæ ныхъæр кæнын кодта, уыцы бон Уырызмæгимæ
чи рацыдис, уыдон райсом æрæмбырд уæнт, æмæ фосы конд байуарæм,
зæгъгæ. Æрбахонын кодта Къармæгоны дæр.
Сæумæрайсом æрæмбырд сты Нарты адæм æмæ фос уарын байдыдтой.
Уырызмæг дзы иу хай уæлдай скодта. Кæрæдзимæ бакастысты Нарт, ацы
уæлдай хай ма кæмæн у, зæгъгæ.
Исын байдыдтой хæйттæ. Иу хай ма дзы баззади уæлдай, æмæ
Уырызмæг дзуры Къармæгонмæ:
— Мæнæ дæуæн дæр хай, Къармæгон, кæй дæ бафхæрдтой, уый
тыххæй!
Къармæгон дæр райста хай æмæ, уæдæ адонæн мацы зæгъон, зæгъгæ,
дзуры:
— Гъе ныр уын нæ загътон, уæ хуыздæр Уырызмæг у, зæгъгæ!
Басастысты Нарты хъал фæсивæд дæр, Уырызмæг æцæг сæ хуыздæр
кæй у, ууыл.
Категория: УЫРЫЗМÆГ ÆМÆ САТАНА | Добавил: Рухс (07.09.2009)
Просмотров: 1030 | Рейтинг: 0.0/0 |

Схожие материалы:
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]